1D. Voorwoord bij Ecclesiasticus
Mogelijk de vroegste verwijzing naar een driedeling van het Oude Testament is het voorwoord bij het boek Ecclesiasticus (ongeveer 130 v. Chr.). In het voorwoord, geschreven door de kleinzoon van de schrijver, staat: “De Wet, en de Profeten en de andere boeken van de vaderen”, wat duidt op drie groepen in de Hebreeuwse canon. (Young, AOT, 71)
2D. Philo
“Vlak na de tijd van Christus (ongeveer in 40 n. Chr.) getuigde Philo van een driedeling, verwijzend naar de Wet, de Profeten (of Profetieën), en de ‘hymnen en de andere [boeken] die de kennis en vroomheid voeden en vervolmaken’.” (Geisler, GIB, 246)
3D. Josefus
De Joodse historicus Josefus (einde van de eerste eeuw n. Chr.) sprak ook over de driedeling. En over de hele Hebreeuwse Schrift schreef hij:
En hoe vast wij geloof hechten aan deze boeken van onze eigen natie blijkt uit wat wij doen; want gedurende zovele eeuwen als reeds voorbijgegaan zijn, is niemand zo stoutmoedig geweest om er iets aan toe te voegen of er iets van af te doen, of er enige verandering in aan te brengen; maar onmiddellijk vanaf hun geboorte wordt het een vanzelfsprekendheid voor alle Joden om aan te nemen dat deze boeken goddelijke leer bevatten, en er in te volharden, en, wanneer daar aanleiding toe is, er bereidwillig voor te sterven. Want het is niets nieuws om onze gevangenen, in groten getale en op vele momenten, te zien terwijl zij martelingen en dood van allerlei aard ondergaan in de theaters, omdat ze zich niet willen laten dwingen één woord te spreken tegen onze wetten, en de documenten waarin ze vervat zijn. (Josefus, FJAA, 609)
4D. De Talmoed
De Talmoed is een oude “verzameling rabbijnse wetten, wetsbesluiten en commentaren op de wet van Mozes” waarin de mondelinge traditie van het Joodse volk bewaard wordt. (White, T, 589) Eén compilatie van de Talmoed werd vervaardigd in Jeruzalem, rond 350 – 425 n. Chr. Een andere, uitgebreidere compilatie van de Talmoed ontstond in Babylonië, rond het jaar 500 n. Chr. Iedere compilatie is bekend onder de naam van de plaats van compilatie, bijv. respectievelijk de Jeruzalemse Talmoed en de Babylonische Talmoed.
1E.
In Tosefta Yadaim 3:5 staat: “Het Evangelie en de boeken van de ketters maken de handen niet onrein; de boeken van Ben Sira en alle andere sedert zijn tijd geschreven boeken zijn niet canoniek.” (Pfeiffer, IOT, 63) De aanduiding dat een boek de handen onrein maakte gaf aan dat het boek goddelijk geïnspireerd was en dus heilig. Mensen die de Schriften aanraakten moesten hun handen wassen nadat ze hun heilige bladzijden aangeraakt hadden.”Door te verklaren dat de Schriften de handen onrein maakten, beschermden de rabbi’s ze tegen onachtzaam en oneerbiedig gebruik, aangezien het duidelijk is dat niemand geneigd is er onzorgvuldig mee om te gaan wanneer hij telkens verplicht is daarna zijn handen te wassen.” (Beckwith, OTC, 280) Een boek dat dit niet deed kwam niet van God. Deze tekst stelt dat alleen de in de Hebreeuwse canon verzamelde boeken er aanspraak op kunnen maken Gods Woord te zijn.
2E.
In Seder Olam Rabba 30 staat: “Tot op dat moment [de komst van Alexander de Grote en het eind van het Perzische rijk] profeteerden de profeten door de heilige Geest. Vanaf dat moment: ‘Neig uw oor en hoor de woorden van de wijze.’”
3E.
Tos. Sotah 13:2: baraita in Bab.Yoma 9b, Bab. Sotah 48b en Bab. Sanhedrin 11A: “Met de dood van Haggai, Zecharja en Maleachi, de laatste profeten, week de heilige Geest van Israël.” (Beckwith, OTC, 370)
5D. Melito, Bisschop van Sardis
Het oudste bekende overzicht van oudtestamentische boeken uit christelijke kring werd opgesteld door Melito (rond 170 n. Chr.). Eusebius (Kerkgeschiedenis IV, 26) bewaart diens opmerkingen voor het nageslacht: “Melito zei dat hij de betrouwbare lijst had aangeschaft tijdens een reis door Syrië. Melito’s opmerkingen stonden in een brief aan zijn vriend Anesimius: ‘Hun namen zijn deze …vijf boeken van Mozes, Genesis, Exodus, Numeri, Leviticus, Deuteronomium, Jesus Naue, Rechters, Ruth. Vier boeken van Koninkrijken, twee van Kronieken, de Psalmen van David, Salomo’s Spreuken (ook Wijsheid) genoemd, Prediker, Hooglied, Job. Van de profeten: Jesaja, Jeremia, de Twaalf in één enkel boek, Daniël, Ezechiël, Ezra.’”
F. F. Bruce merkt op: “Het is waarschijnlijk dat Melito Klaagliederen bij Jeremia telde en Nehemia bij Ezra (hoewel het vreemd is om Ezra onder de profeten gerekend te zien). In dat geval bevat zijn opsomming alle boeken van de Hebreeuwse canon (geordend volgens de volgorde van de Septuaginta), met uitzondering van Ester. Mogelijk stond Ester niet in de lijst die hij van zijn informanten in Syrië ontving.” Bruce, BP, 100)
6D. Misjna
De driedeling van de huidige Joodse tekst (met elf boeken in de Geschriften) komt uit de Misjna (traktaat Baba Bathra, vijfde eeuw n. Chr.). (Geisler, GIB, 24)
